Zoektocht naar Feng Shui (Afl. 2)

In het eerste blog dat ik schreef in november vorig jaar heb ik wat verteld over mijn interesse voor Feng Shui en mijn persoonlijke filosofische zoektocht.

Mijn filosofische zoektocht

Zoals ik eerder al schreef is mijn filosofische zoektocht zo’n 20 jaar geleden (opnieuw) begonnen. Ik ben me in verschillende boeken gaan verdiepen, die zoal op mijn pad kwamen en mij voer gaven om na te denken over het leven en de dood.

Een eclectisch rondje boeken

Ik heb met destijds verdiept in het boek over Bijna Dood ervaringen van Pim van Lommel, in het Boeddhisme, het Taoïsme  en in de filosofieën van o.a. Socrates en de neoclassicisten  Descartes en Spinoza. Ook de boeken van Jan Willem van de Wetering – beter bekend door zijn detectiveromans – zoals ‘Zuivere Leegte’ vond ik zowel amusant als leerzaam. Hij beschrijft daarin, dat zijn verheven leermeesters op een congres volkomen totaal van de leg raakten toen ze – niet in hun vertrouwde omgeving met bedienden – probeerden telefonisch in contact te komen met het thuisfront. Ook de meest verheven Zen-meester blijft dus uiteindelijk een mens, die zijn geestelijke rust en stabiliteit door buitengewone omstandigheden zomaar even kwijt kan raken. Ik heb verder heel veel nagedacht (zo je wilt: gemediteerd) over de essentie van Bewustzijn. Dat is een ongelooflijk ingewikkeld en lastig te vatten fenomeen. Wie is het, die ‘ik’ die waarneemt? Descartes maakte zich er een beetje van af met zijn ‘Cogito ergo sum’.

Ga uit van je eigen denken en voelen

Van nature ben ik niet iemand die meteen dingen aanneemt van een ander, dus mijn kijk op filosofische vraagstukken is eigenzinnig en niet gedicteerd door leerstukken. Ik ben ook wars van dogma’s – en organisaties die je vertellen hoe het zou zitten – omdat ik weet dat het uiteindelijk een mens is die die leerstukken verwoordt, en daar al snel dingen verkeerd kunnen gaan. Zowel binnen de katholieke kerk als binnen boeddhistische kringen zijn zoals algemeen bekend misstanden opgedoken, die met de achterliggende leer niets te maken hebben. Dat is helaas iets van alle tijden en alle samenlevingen. De ‘challenge’ van Siddhartha Gautama Boeddha, dat je zijn leerstellingen zelf moet wegen en je jezelf moet afvragen, of die voor jouw gevoel kloppen, voordat je die tot de jouwe maakt, spreekt me dan ook erg aan.

Het mooie boekje ‘De Woorden van Boeddha’, een zo origineel mogelijke vertaling van de Dhammapada, vind ik heel mooi. Overigens heeft Gautama Boeddha de Dhammapada niet geschreven: zo’n 80 jaar na zijn dood is de mondelinge traditie van zijn toespraken door zijn volgelingen op schrift gesteld. Gautama Boeddha leefde rond dezelfde tijd als Socrates, die – al dan niet om dezelfde reden – zijn leerstellingen ook niet op schrift uitwerkte. Hij vond, dat zodra je een idee neerlegt in woorden, die woorden er met de achterliggende betekenis aan de haal gaan doordat verschillende mensen die woorden anders opvatten.

Het is dus beter die ideeën van persoon op persoon in een ‘Socratisch gesprek’ – waarbij Socrates zijn gesprekspartners kritisch bevraagde – kunt overbrengen. In dit verband vind ik het fascinerend, dat volgens de geschiedschrijving de Bijbel (althans het Nieuwe Testament) niet door Jezus zelf geschreven is, maar pas zo’n 100 jaar later door verschillende discipelen is opgetekend. Keizer Constantijn de Grote vestigde overigens in de 3^e eeuw na Christus het christendom pas echt in de Romeinse wereld (vanuit Constantinopel) door dit als staatsgodsdienst te verheffen en zich tot het christendom te bekeren. Gepaard aan een gezagsstructuur zoals die in feite nog steeds bestaat.

Boeddha en Jezus waren vernieuwers

Even fascinerend vind ik, dat zowel Gautama Boeddha als Jezus rebelleerden tegen volgens hen vastgeroeste religies: het Hindoeïsme resp. het oude Testament van Joodse volk. Zij toetsten als jonge mannen van een nieuwe generatie de oude opvattingen. In de Dhammapada kun je lezen, dat Boeddha (geparafraseerd) zei: ‘Het zijn niet de rijke kleren die je een Brahmaan (een wijze leermeester) maken, maar je gedrag’. Het gaat dus niet om de vorm, maar om de inhoud, de oprechtheid en authenticiteit die je met je woorden en gedragingen uitdraagt. Deze ‘nieuwelingen’ plaatsten vraagtekens bij de op macht gebaseerde autoriteit van de gevestigde orde. En bij het ontstaan van het protestantisme herhaalde de geschiedenis zich: de protestanten zeiden ‘wij geloven niet meer in die volgevreten katholieke priesters, die zich omringen met goud en ons wel even gaan vertellen wat er in de Bijbel staat en hoe we moeten leven. Wij gaan zelf de Bijbel lezen en ons zo rechtstreeks wenden tot de oorspronkelijke leer. Dat was niet niks natuurlijk.

Hoe vlieg je inzicht in het wezen der dingen aan?

Uiteindelijk ben ik het meest overtuigd geraakt van de opvattingen van het Boeddhisme in combinatie met de leer die te lezen is in de Ethica van Spinoza. Je moet bij dit laatste boek – dat overigens zeer zware kost is – wel proberen het te lezen los van de toenmalige religieuze context. Het boeiende van deze twee leren is, dat ze vanuit een volstrekt verschillende invalshoek tot een erg vergelijkbare levensvisie komen.

Gautama Boeddha vanuit inspiratie verkregen door meditatie en introspectie, en Spinoza vanuit een wiskundig-wetenschappelijke visie. Kernpunt van hun beider opvattingen is, dat je een omvattende liefde moet voelen voor alles wat leeft (eenvoudige gezegd). In het Boeddhisme – dat leert dat alles met alles verbonden is en je handelen langs de weg van karma en reïncarnatie je levensloop (ook in latere levens) bepaalt – moet je ieder levend wezen respecteren, je moet zelfs het meest nietige insect in leven laten. Spinoza zegt hetzelfde: ieder levend wezen leeft vanuit zijn drang (de ‘conatus’) om zichzelf te realiseren. En dat moet je eerbiedigen, omdat de schepping het resultaat van de liefde van God is (ik vond in het wiskundige plaatje God wel een beetje een ‘Deus ex Machina’ maar enfin).

In een volgende aflevering(en) zal ik meer delen over mijn filosofie van de koude grond. Waaronder de Tao Te Tjing en het Taoïsme, dat denk ik veel verwantschap heeft met Feng Shui.

Maarten de Vries